• دسته‌بندی نشده

بیمارستان










در پزشکی نام برزویه، بزرگ پزشکان خسرو اول از دوران ساسانی بر جای مانده است و نیز از کارهای مدرسه جندی‌شاپور که پس از تباهی ادس مرکز پزشکی بزرگی شد و همچنین بعد از 489م. مرکز پزشکی بیزانس گردید اطلاعاتی داریم. سنت پزشکی جندی‌شاپور در زمان اسلام هم ادامه یافت. زیرا از خاندان بختیشوع که مسیحیان نسطوری بودند اطلاع داریم که از مرکز برخاستند و به چند تن از خلفای عباسی همچون طبیب مخصوص خدمت کردند. در رشتۀ پزشکی ایرانیان نخست چندان برجسته نبودند. زیرا که نخستین پزشکان گرانپایه از بین‌النهرین بودند مانند یوحنابن ماسویه (متوفی در 857/244) و حنین بن اسحاق (متوفی در 877/264) که بسیاری از آثار یونانی مربوط به پزشکی و نیز دیگر رشته‌ها را به عربی ترجمه کرد و ثابت‌بن قرّه (متوفی در 901/289) که از صائبیان حزان بود و دیگران. سازمان بیمارستان‌های اسلامی یا نظام بیمارستان‌ها گویا براساس الگوی ساسانی جندی‌شاپور برپا شده بود و آن را در بغداد و شیراز و جاهای دیگر تقلید کردند.
نخستین ایرانی مسلمانی که جایگزین پزشکان ایرانی مسیحی از بختیشوع و ماسویه شد احمدبن‌الطیب‌السرخسی (متوفی در 900/288) بود. همچنین یک پزشک ایرانی در جندیشاپور بود به نام سابور (شاپور) بن‌سهل (متوی در 869/256) که نخستین متن را در پادزهرهای طبی نوشت به نام اقراباذین که بسیاری از آن تقلید کردند. با گذشت زمان در رشته پزشکی هم ایرانیان برتری یافتند. شاید برجسته‌ترین شخصیت در دوران‌های اخیرتر علی‌بن‌ربن‌طبری باشد که جدیدالاسلام و پسر یک یهودی ایرانی بود. وی در زمان متوکل کتابی در پزشکی پرداخت. دیگر از شخصیت‌های بزرگ محمدبن زکریای رازی (متوفی در 924/312) که از او یاد شد و علی‌بن‌العباس‌المجوسی (متوفی در 994/384) و ابن‌سینا بود. همۀ اینان هم به پزشکی می‌پرداختند و هم در رشته‌های دیگر صاحب نظر بودند و نیز در پزشکی صاحب تألیفات بودند. البته بسیاری دیگر بودند مانند جرجانی و قمری. ولی چهار تن سابق‌الذکر در تاریخ پزشکی بسیار برجسته‌تر بودند. رازی در ری رئیس یک بیمارستان بود و سپس به بغداد رفت تا بیمارستانی را در پایتخت سرپرستی کند. گویند وی بزرگ‌ترین پزشک کلینیکی در اسلام بود و آثار او را به لاتینی ترجمه کرده‌اند. مجوسی از اهواز بود و کار او دارای نظم و سازمان است و او از رازی به سبب بی ترتیبی در کارهایش خرده گرفته است. ابن‌سینا در پزشکی به سبب تألیف پر ارج قانون که اثری عظیم در اروپای قرون وسطی کرد مشهور است. مشاهدات مطبی او برای زمانش بسیار عالی بود و آنها را با دانش دوران گذشته آمیخت و قانون را که دایرةالمعارف پزشکی است و تا مدت‌های مدیدی در میان پزشکان شرق نزدیک و اروپا پایگاهی بلند داشته است نگاشت. جالب توجه است که پس از ابن‌سینا علم پزشکی پیشرفت نکرد و چون پزشکی سخت طرف علاقه مردم است، بعدها کتاب‌های پزشکی را در ایران به فارسی می‌نوشتند نه عربی. تألیفات بعدی چندان چیزی بر مطالب شاهکاری ابن‌سینا نیفزود.