تپه نوشیجان



طرح کلی دژ، که احتمالاً سومین بنایی بوده که در تپه نوشی‌جان ساخته شده، ساده و قابل فهم است دارای یک ورودی ،منفرد یک اتاق ،نگهبانی یک شیبه عریض پله دار که به طبقه بالا منتهی می‌شود و چهار انبار مهمات مشابه بزرگ است که هر یک شش متر ارتفاع دارد (تصویر a ۴۰ ) و شکل ۱ قسمت چپ اولین طبقه کوچک بوده؛ اما از ردیف اشیایی که در کف اتاق ۱۸ افتاده می‌توان حدس زد که اتاق‌های بالا حداقل در مرحله نهایی اشغال این بنا برای سکونت مورد استفاده قرار می‌گرفته است غیر از تعدادی سفال مادی، طبقه همکف دارای یک مهر نوآشوری است که بر آن تصویر یک گاو و گوساله نوزاد و در بالای آن یک ستاره نقش شده است (تصویر (b ۴۰).  در جای دیگری از در حفاری‌های شیبه به کشف یک گنجینه نقره‌ای انجامیده است. در زیر آجرهای خشتی فرو ریخته یک کاسه برنجی پیدا شده که در آن بیش از دویست شیئی ،نقره‌ای از جمله مجموعه‌ای از مهره‌ها یا منجوق‌های پیچاپیچ و یک سری شمش نقره‌ای وجود دارد. اشیای اخیر احتمالاً پول رایج بوده‌اند که در ایران بیش از رواج سکه مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند.
با توجه به فقدان اسناد مکتوب از تپه نوشی ،جان هرگونه تلاش برای سنجش و ارزیابی معنای دقیق مذهبی این محل لزوماً با مشکلاتی مواجه می‌شود. با وجود این، با دیدگاهی مثبت هیچ دلیلی وجود ندارد که در خصلت مذهبی مهراب یا آتشگاه در معبد مرکزی تردید کنیم که به روشنی حاکی از طرح متمایز مهراب  ـ  آتشگاه سنگی مورد استفاده از زمان کوروش بزرگ( ۵۵۹  ـ  ۵۳۰) ق.م) به بعد بوده است؛ و اگر این نکته پذیرفته شود برچسب مذهبی نه تنها بر بنایی که مهراب در آن قرار دارد بلکه برای سازه غربی معبد غربی با نقشه کف مشابه آن امری مناسب به نظر می‌رسد به علاوه عوامل جداگانه متعدد نظیر موقعیت عالی تپه نوشی‌جان در دره وسیع حاصلخیزی واقع در جنوب همدان، عمر طولانی این محل احترام و حرمتی که این بناها در هنگام تعطیل آنها داشته‌اند، این نظر را تقویت می‌کنند که تپه نوشی‌جان در زمان خود یک مکان مذهبی محسوب می‌شده است. تفسیر فشرده دیگری نیز در خور بیان است ادعا شده بود که پرستشگاه مرکزی تپه نوشی‌جان یکی از دایی واداناهایی (مراکز دیوان) بوده که توسط خشایارشا (۴۸۶ ـ ۴۶۵ ق.م) هنگام لشگرکشی او علیه این مراکز مذهبی که با پرستش انحصاری اهورامزدا سازگاری نداشته‌اند منهدم شده است. این تفسیر حداقل شایسته دو جنبه دیدگاه است: نخست این که زمان تغییری که پرکردن معبد مرکزی در آن انجام گرفته حاکی از هیچ نوع انهدام عمدی نیست و دوم آن که حتی تصرّف اشغالگرانه آنجا باعث خرابی آن در زمان هخامنشیان نشده است.


فهرستی از تپه های مهم ماقبل تاریخ و تاریخی خاک ایران
1. آذربایجان: قره‌تپه، کوی تپه، تپه‌حسنلو، پستالی‌تپه، دلمه‌تپه، یانک‌تپه، تپۀ حاجی‌فیروزه، چراغ‌تپه، گنج‌آباد (اطراف تخت سلیمان).
2. کردستان: تپه‌های زیویه، قپلانتو، تپه‌های سه‌گانۀ مران، تپه خیسور (نزدیک دیوان‌دره)، تپه سنته.
3. کرمانشاه و لرستان و همدان: تپه‌های سراب، سرآسیاب، سراسر ناحیۀ هرسین و رستم‌آباد و کنکاور، بدهورا (70کیلومتری غرب همدان)، جمشیدی (30کیلومتری خاوری هرسین)، تپه گیان نهاوند.
4. اطراف تهران: تپه‌های خوروین، اجین‌دوجین، گنج‌تپه، اسماعیل‌آباد، پشند، دروس، چشمه‌علی (شهرری).
5. ساوه: تپه کله‌دشت.
6. کاشان: تپۀ معروف سیلک.
7. خوزستان: تپۀ جعفرآباد شوش، تپۀ علی‌کش در ناحیۀ دهلران، تپۀ چغازنبیل، تپۀ چغامیش.
8. فارس: تپۀ پاسارگاد، باکون مرودشت، تپۀ شقا (مرودشت)، تپۀ خیرآباد و عزآباد (مرودشت)، تپۀ حسن‌آباد (خفرک)، تل قلعه (بین سعادت‌آباد و سیوند)، تل تیموران (توابع ارسنجان)، تپه‌های کربال، تپه‌های رامجرد، تپه‌های خفرک سفلی، تپۀ قصر بهرام (نزدیک ده‌ بید)، تل سیاه و تل ریگی (نزدیک داراب)، تپه گلیان (نزدیکی فسا)، تل ضحاک (نزدیک فسا)، تپه‌کنار لار.

تالارسازی اورارتوئی اعم از این‌که در خانه‌های اشرافی ایجاد می‌شوند یا در بناهای تجارتی در سال‌های بعد به‌عنوان اولین پلکان معماری مادها در بناهای آن‌ها به‌کار رفت و تالار سازی مادها نیز به‌زودی سرمشقی برای معماری هخامنشی شد که نمونه مهم آن را در کاخ آپادانا می‌بینیم.
از دوران ماد دو مورد که تا زمان ما باقی مانده مورد بررسی قرار گرفته است. یکی از این دو مورد در تپه نوشیجان و مورد دیگر در گودین تپه واقع است.
آثار تپه نوشیجان که متعلق به قرن هشتم تا نیمه اول قرن ششم قبل از میلاد است شامل یک آتشگاه و یک قلعه نظامی و یک تالار تشریفاتی با چهار معبر می‌باشد (۹).
در سال ۸۰۰ قبل از میلاد در گودین تپه (۱۰) یکی از فرمانروایان کوچک ماد کاخ حصار داری بنا می‌کند. تالار اصلی بنا دارای شش معبر است و سقف آن بر پنج ردیف ستون که هر ردیف شامل شش ستون می‌باشد استوار شده است . با استفاده از این ستون‌ها دو راهرو و یک محل برای زندان یا انبار آذوقه ایجاد شده است و هریک از این راهروها دارای سه معبر می‌باشد.
در نوشیجان و گودین تپه نمای بناها به‌وسیله پیش‌آمدگی‌های موجود در فواصل منظم، هماهنگی یافته است.
تالار شش معبره گودین تپه در مسیر توسعه تالارسازی به‌عنوان اولین گام و شاید یک الگو در کاخ هخامنشی پاسارگاد مورد استفاده قرار گرفته است.




دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


The reCAPTCHA verification period has expired. Please reload the page.